De beeldende kunst staat al lang niet meer in dienst van de kerk. Toch zijn er ook in deze tijd kunstenaars die zich laten inspireren door de christelijke traditie. In dit artikel vind je een paar voorbeelden en verwijzingen naar musea. Maar ook de blik hier op van een medewerker van het museum Catharijneconvent voor religieuze kunst.

Wie een middeleeuwse kerk instapt wordt overspoeld met schilderijen en beelden die taferelen uit de Bijbel of de verhalen van heiligen verbeelden.
Ook in oude kunst die in musea te zien is, komen christelijke onderwerpen heel vaak voor.
Tot ver in de 18e eeuw waren kunst en kerk nauw met elkaar verbonden. De kerk was een belangrijke opdrachtgever voor kunstenaars, en vanzelfsprekend vroegen zij om christelijke taferelen.

In onze tijd heeft de beeldende kunst een heel andere functie.
Kunstenaars hebben zich sinds de Verlichting in de 18e eeuw steeds meer losgemaakt van de kerk, en bepalen inmiddels zelf wat ze willen verbeelden.
Als opdrachtgever voor kunst speelt de kerk geen rol meer.
Vooral sinds de Tweede Wereldoorlog hebben mensen in grote aantallen de kerk verlaten. Ook uit de kunst leek het christelijk geloof te verdwijnen.

Toch waren er ook in de 20ste eeuw kunstenaars die elementen uit het christelijk geloof in hun werk verbeelden.
Joost de Wal schrijft hierover in zijn boek’Kunst zonder kerk”.
De expressionisten presenteerden zulke thema’s als uitdrukkingen van emoties en van de ziel.
Het surrealisme vermengde christelijke elementen met de wereld van het onderbewuste.
In de abstracte kunst richtte men zich op de mystiek en het contact met het transcendente.”

In onze tijd zijn er nog steeds kunstenaars die zich laten inspireren door de christelijke traditie.
Dit gebeurt op heel uiteenlopende manieren.
Sommige kunstenaars gebruiken christelijke symbolen op een ironische of kritische manier.
Een bekend voorbeeld is de foto ‘Piss Christ’ uit 1987 van Andres Serrano. De emoties rondom dit soort kunst kunnen hoog oplopen: tijdens een expositie in Avignon in 2011 werd het werk van Serrano vernield.
Ook fotograaf en performance-kunstenaar Sebastiaan Dijk staat kritisch tegenover het christelijk geloof.

Hoewel Zeist veel verschillende manieren biedt voor geloofsuiting, is er tot op het moment dat dit artikel geschreven werd geen tentoonstelling aanwezig met religieuze kunst.
Zeistenaren die dit soort kunst wel graag willen zien kunnen terecht bij het museum Catharijneconvent dit is het enige museum voor religieuze kunst in Utrecht en omstreken.
Het museum vertelt het verhaal van het heden en verleden van het christendom in Nederland.
Het feit dat het museum een collectie van zowel protestantse als katholieke kunst- en cultuurvoorwerpen heeft, maakt het museum uniek.

Het is in dit museum dat ik mevrouw De Jong spreek. Mevrouw de Jong is educator in het Catharijneconvent en vertelt mij graag over het belang van religieuze kunst en haar standpunt hier in.
“Kunst is altijd erg belangrijk geweest voor de geloofsverspreiding. Niet iedereen kon in die tijd lezen, maar beeld is voor iedereen te begrijpen.”

Als ik vraag of ze denkt dat religieuze kunst tegenwoordig van even groot belang is als een paar eeuwen terug, antwoord ze wat voorzichtig dat het volgens haar nog steeds belangrijk is, maar dan op een andere manier.
“Persoonlijk denk ik dat het belang van kunst, wat voor kunst dan ook, nooit afneemt. De vorm waar op het belangrijk is verandert door de eeuwen heen wel. Vroeger was het dus zo belangrijk, omdat het één van de weinige dingen was die iedereen kon begrijpen. Tegenwoordig is het belangrijk om de geschiedenis en een verhaal ergens achter te kunnen weergeven. Het is minder religieuze, en meer historische waarden gaan hebben.”

Wel vindt ze dat de plek voor religieuze kunst op de moderne markt steeds kleiner wordt.
“Ik snap het wel. Mensen zijn de afgelopen decennia steeds minder geloofsgebonden gaan leven en dit zal vervolgens automatisch in de kunst weerspiegeld worden.”

Toen ik vroeg of ze dit erg vond zei ze dat dit wel mee viel.
“Zo erg vind ik dit ook weer niet, we hebben al meer dan genoeg in het museum hangen om een complete geloofsgeschiedenis weer te geven. Daarbij komt ook nog dat er nog steeds religieuze kunst wordt gecreëerd, alleen in minder grote aantallen. Dit heeft gewoon met het vraag en aanbod van de markt te maken”.

“Ik ben in een religieus huishouden opgegroeid. Zelf had ik daar nooit wat mee, maar als ik mee moest naar de kerk verdeed ik mijn tijd daar altijd door naar alle beelden of mooi versierde glas-in-lood ramen te kijken. Ik ben later kunstgeschiedenis gaan studeren en merkte al snel dat ik dit toch de meest interessante richting vond om op te gaan.” Aldus mevrouw de Jong over haar weg naar deze baan en haar interesse in het vak.

 

 

Heeft u vragen, tips en/of opmerkingen? Stuur even een mail naar anna.vandesande@student.hu.com